Thời đánh Pháp, Nguyễn Tuân, Nam Cao còn thấy trong bộ đội có những người răng đen. Mới đấy, thế mà bây giờ “nhìn sợ lắm”! Người Lự có ăn trầu không nhỉ? (TT)



Duy Uyên, “Người Lự - Một thoáng văn hóa”



(…) chị Tao Thị Đi – một phụ nữ dân tộc Lự có nụ cười tươi với hàm răng đen bóng mà tôi đã gặp khi dự chương trình “Sắc màu Tây Bắc” ở Thủ đô tháng 4 vừa rồi (…) Tranh thủ chuyến công tác lên Lai Châu tôi tìm đến Bản Hon (huyện Tam Đường) mong gặp lại người phụ nữ đó, người đã hát cho tôi nghe một khúc dân ca Lự rất đặc sắc.

Bản Hon cách thị xã Lai Châu không xa, quãng hơn chục cây số. Nhà chị Tao Thị Đi ở Bản Hon 1, xã Bản Hon, huyện Tam Đường. Vẫn bộ trang phục truyền thống đẹp tinh tế, vẫn nụ cười với hàm răng đen bóng, chị Đi vui mừng khi gặp lại tôi, chúng tôi vui vẻ trò chuyện trong căn nhà sàn ngăn nắp, sạch sẽ (…)

Tôi được biết ở xã Bản Hon chị là một trong số ít người còn thuộc các bài dân ca dân tộc Lự (…) Chị cho biết “Dân ca Lự phải có sáo mới hát được, người Lự gọi cách hát như vậy là pấu pí khắp. Sáo lại phải có sáo mẹ và sáo con. Ngày xưa, trẻ con 13, 14 tuổi đã biết khắp rồi”. Người Lự hát khi vui, khi uống rượu, đặc biệt là vào những ngày lễ, tết.

Tôi muốn tìm hiểu về kiến trúc nhà sàn của người Lự. Chị Đi kể (…) Nếu ở bản có đôi bạn trẻ mới lập gia đình, cả bản sẽ hỗ trợ giống má, cùng giúp dựng nhà. Nhà sàn của người Lự làm bằng gỗ, có hai mái, mái sau ngắn, mái trước dài che khoảng không ở cầu thang và hàng hiên. Trong nhà, phòng ngủ của cha mẹ, con cái được phân định rõ ràng, phòng ngủ của cha mẹ cũng là nơi thờ cúng tổ tiên. Dẫn tôi đến bếp chị Đi nói tôi có muốn học cách nhuộm răng đen không “Mình nhớ (…) lần đầu xuống Hà Nội, ai thấy mình cũng lạ lẫm, nhất là với hàm răng đen. Có người khen đẹp nhưng hầu hết họ nói là nhìn sợ lắm (…) Mình luôn tự hào về truyền thống dân tộc mình”. Vừa kể chị vừa lấy những dụng cụ để nhuộm răng cho tôi xem. Chỉ gồm có một ống sắt dày, có nắp đậy, mấy đoạn gỗ ngứa (?), đem đốt thành than thả vào ống sắt, lấy khói bám chà vào răng là được. “Đơn giản lắm nhưng phải kiên trì em ạ. Chị nhuộm răng từ năm 12 tuổi, tối nào cũng nhuộm. Đối với người Lự, phụ nữ răng càng đen, càng bóng thì càng đẹp. Nhuộm răng còn là bí quyết giúp răng chắc khỏe đấy em ạ”.

Chị Đi dẫn tôi đi một vòng quanh bản (…) Hầu hết phụ nữ ở đây vẫn mặc trang phục truyền thống (…) Phụ nữ Lự dùng sợi bông để dệt vải, đem nhuộm chàm (…) Khuy cài vắt sang sườn phải, đính cúc bạc hoặc nhôm, hai ống tay áo phần giáp vai và ống cổ tay đều thêu hoa văn hình sóng bằng các loại chỉ màu. Chị Đi nói “Con gái 13 tuổi đã phải biết tự quay bông dệt vải rồi. Đến khi lấy chồng phải biết quấn khăn nữa”. Khăn được dệt thêu khá cầu kỳ quấn thành nhiều lớp nghiêng về bên trái để lộ khuôn mặt (…)


(Lược trích từ trang
laichau.tourism.vn)