Việc Nho giáo rút cuộc phải chấp nhận “hỗn hợp” với tư tưởng Lão, tư tưởng Phật, việc ấy thực ra nghĩa lý thế nào?Thiết tưởng, trên hết, nó phản ánh cái thực tế là sau bao nhiêu thế kỷ liên tục bành trướng về phía nam, chiếm đất của những dân tộc phi - Hoa, sống chung với họ, hợp chủng với họ, người Tàu đời Tống không còn là người Tàu thời Khổng Tử. Đến Tống, đã quá lâu cư ngụ nơi “thủy thổ” khác phương bắc, tiếp xúc với văn hóa khác văn hóa phương bắc, thậm chí trong huyết quản cái máu Hoa thực tế đã bị máu Việt tộc mơ màng pha đậm vào, làm sao người Tàu có thể tiếp tục “viễn chi” chuyện siêu hình được nữa?! Ðã có quá nhiều lời về chuyện người Hoa “hóa” các dân tộc khác. Tưởng đến lúc nên xem xét kỹ chuyện người Hoa bị hóa.

(Thu Tứ)



Cao Xuân Huy, “Tống Nho là hỗn hợp”



Tống Nho đã (...) gán cho Khổng Tử những tư tưởng triết học của Lão Tử. Ngoài ra, Tống Nho lại còn vay mượn cho Nho giáo nhiều khái niệm (...) của Phật giáo (...) cái mà người ta gọi là Tống học, hay Ðạo học, hay Tân Nho giáo này thật ra chỉ là một hỗn hợp phẩm giữa Lão, Phật và Khổng. (tr. 179)

Tống Nho (...) bản thể hóa, tuyệt đối hóa, vũ trụ hóa những phạm trù luân lý phong kiến của Trung Quốc. (tr. 183)

Nho giáo đời nhà Tống là một thứ hình nhi thượng học (tr. 201)


(Cao Xuân Huy,
Tư tưởng phương Ðông – Gợi những điểm nhìn tham chiếu, nxb. Văn Học, VN, 1995. Nhan đề phần trích tạm đặt.)