Huế điển hình “trầm mặc”, nhưng vào dịp “ngàn năm một thuở” Huế cũng sôi nổi, bồng bột như bất cứ đâu. Tình cờ, đúng vào dịp đó, Huế có một đứa con có tài làm thơ hiện diện, chứng kiến trọn vẹn biến cố, bị kích thích đến nỗi như phát điên: khóc cười, chạy nhảy, hò hét, gặp ai cũng ôm hôn, rồi “ngã vật trong dòng người cuộn thác (…) tai miên man lắng (…) gót nện rầm rầm”!

“Một dân tộc đã ào ào đứng dậy!
(…)
Việt Nam! Việt Nam! Việt Nam muôn năm!”.

Những câu thơ thật xứng với tầm vóc của sự kiện. Bảy chục năm đã trôi qua, mà đọc rồi thấy mình như cũng muốn chạy ra đường hò hét!

(“Đức kim thượng”! Đó chỉ là một cái bù nhìn mà giặc Pháp đặt ngồi trên “ngai vàng”.)

(Thu Tứ)



Tố Hữu, “Huế tháng tám” (8-1945)



Huế trầm mặc hôm nay sao khác khác
Những mắt huyền ngơ ngác hỏi thầm nhau
Chân nôn nao như khách đợi mong tàu
Bước dò bước, không biết sau hay trước
Tim hồi hộp, vì sao? Ai hẹn ước?
Ai đang về? Dáng đó thấp hay cao?
Mắt sáng ngời, như lửa hay như sao?
Người hay mộng? Ngoài vào hay trong tới?
Giáng từ trên hay là vươn từ dưới?
Huế xôn xao, lo lắng, những đêm mơ
Khát khao hoài, như cô gái mong chờ
Sau cửa hé, người yêu chưa biết mặt...
Trên Hương giang mênh mang đò lạnh ngắt
Tiếng đàn im, ca kỹ nép phương nào?
Trăng thì thầm chi với sóng lao xao?
Đức kim thượng đêm nay trong ngọc điện
Ngự lên lầu, trông lên cao, xao xuyến
Muôn vì sao... lạnh lẽo thấm hoàng bào
Người rùng mình, tưởng đứng đỉnh cù lao
Nổi cô độc giữa gió triều biển động
Đôi gốc đại nghiêng nghiêng tàn lay bóng
Sầu thâm cung vờ vật dưới chân chầu
Người đứng đây. Trăm họ đang về đâu?
Đình thần đó, rầu rầu thân đá trắng
Quá khứ nặng đè xuống đầu cúi lặng...
Một ngai vàng không thể thắng cả giang sơn!
Lòng muôn dân rần rật lửa căm hờn
Máu giải phóng đã sôi dòng nhân loại!
Người phải xuống, đêm nay, đêm chiến bại
Để toàn dân chiến thắng giữ ngôi son!
Người phải lui, cho Dân tiến, Nước còn
Dân là chủ, không làm nô lệ nữa!
Hãy mở mắt: Quanh hoàng cung biển lửa
Đã dâng lên, ngập Huế đỏ cờ sao
Mở mắt trông: Trời đất bốn phương chào
Một dân tộc đã ào ào đứng dậy!
Chừ đây Huế, Huế ơi! Xiềng gông xưa đã gãy
Hãy bay lên! Sông núi của ta rồi!
Nước mắt ta trào, húp mí, tràn môi
Cổ ta réo trăm trận cười, trận khóc!
Ta ôm nhau, hôn nhau từng mái tóc
Hả hê chưa, ai dám bịt mồm ta?
Ta hát huyên thiên, ta chạy khắp nhà
Ai dám cấm ta say, say thần thánh?
Ngực lép suốt bao năm, trưa nay cơn gió mạnh
Thổi phồng lên. Tim bỗng hóa mặt trời
Có con chim nào trong tóc nhảy nhót hót chơi
Ha! Nó hót cái gì vui vui nghe thiệt ngộ
Gió gió ơi! hãy làm giông làm tố
Cuốn tung lên cờ đỏ máu thơm tươi!
Vàng vàng bay, đẹp quá, sao sao ơi!
Ta ngã vật trong dòng người cuộn thác
Ôi thiên đường! Tai miên man lắng nhạc
Từ muôn phương theo gót nện rầm rầm
Việt Nam! Việt Nam! Việt Nam muôn năm!


1945