Mã Viện thấy luật Việt hoàn toàn khác luật Tàu (1), bèn “lại thực hiện chế độ cũ để ước thúc”. Chế độ cũ đây tức là phong tục Tàu mà bọn quan cai trị đã áp đặt ở Giao Chỉ từ năm -111. Năm 41, Mã Viện qua, thấy lối Việt vẫn khác hẳn lối Tàu, bèn lại bắt ta theo Tàu.

Dĩ nhiên lịch sử là mặc cho Mã Viện và vô số quan Tàu sau Mã Viện tha hồ “ước thúc”, người Việt rút cuộc vẫn không hóa Tàu.

(Thu Tứ)

(1) Theo Bình Nguyên Lộc thì khi người Tàu nói khác hơn mười điều, đó là họ muốn nói khác hẳn (
Nguồn gốc Mã Lai của dân tộc Việt Nam, tr. 54).



Nguyễn Duy Hinh, “Luật Việt, luật Tàu”



“Mã Viện truyện” (Hậu Hán thư) (...)“(Viện) điều tấu Việt luật dữ Hán luật giảo giả thập dư sự dữ Việt nhân thân minh cựu chế dĩ ước thúc chi (...)” (nghĩa là) “(Viện) tâu lên vua rằng luật người Việt khác với luật Hán hơn mười việc, bèn lại thực hiện chế độ cũ để ước thúc họ (...)”


(Nguyễn Duy Hinh,
Văn minh Lạc Việt, nxb. Văn Hóa - Thông Tin, 2004, tr. 92. Nhan đề phần trích tạm đặt.)