Thu Tứ, “Đề tích sở kiến xứ của Thôi Hộ”




Mười mấy thế kỷ sau khi Thôi Hộ qua đời, bên ta có người thấm thía cảm xúc của thi nhân xưa:

(Tỉnh lỵ Sơn Tây, dịp Tết, trước 1945) Sau một bức tường thấp (...) ló lên một tàng đào lớn, thịnh khai, đỏ thắm (...) cánh cửa gỗ (...) từ từ hé mở, một thiếu nữ trạc mười sáu mười bảy bước ra: vành khăn nhung bao làn tóc đen nhánh làm nổi nước da trắng mịn, hồng hào, áo the điều, quần lãnh Bưởi. Tôi có cảm giác trời xuân bỗng nhiên bừng sáng (...) lòng hồi hộp mà bâng khuâng (...) không phải chỉ riêng vì người mà vì toàn cảnh. Ánh xuân trong dịu, đường phố thanh tĩnh, màu câu đối dán bên cửa với màu áo trên mình thiếu nữ, nét mực Tàu với vành khăn nhung, nhất là màu hoa đào kia với nước da nọ, tất cả cùng hiện lên một lúc, hòa hợp với nhau một cách ngẫu nhiên mà tuyệt diệu (...) Tết nào, đi ngang qua tỉnh lị Sơn Tây, tôi cũng để ý tìm lại cảnh hoa đào năm trước (mà) không sao (...) gặp lại được (...) Một đời người hưởng được vài ba phút mà dư hưởng bất tuyệt đó, tôi tưởng đã là phước lớn (...) Cái tuyệt mĩ bao giờ cũng phù du, mà lại thọ nhất”.(1)

Nguyên văn

Khứ niên kim nhật thử môn trung
Nhân diện đào hoa tương ánh hồng
Nhân diện bất tri hà xứ khứ
Ðào hoa y cựu tiếu đông phong.


Dịch nghĩa

Năm ngoái ngày này ở giữa cửa kia
Mặt người và hoa đào chiếu ánh hồng lên nhau
Người đẹp bây giờ không biết ở đâu
Hoa đào vẫn cười với gió xuân y như năm ngoái.

Dịch thơ

Bản 1:

Cửa kia năm trước ngày này
Người vay hoa thắm hoa lây má hồng
Người hoa giờ biết đâu trông
Hoa không người vẫn gió đông cợt đùa.


Bản 2:

Đào phai sánh với má hồng
Soi nhau tôn vẻ sáng trong tuyệt vời
Mười hai tháng trước đâu người?
Cửa này trơ để hoa cười gió đông.


Bản 3:

Xuân về, trở gót tìm nơi
Soi nhau má thắm đào phai, đây rồi!
“Trước sau nào thấy bóng người
Hoa đào năm ngoái còn cười gió đông”…


Bản dịch thơ khác

Hôm nay, năm ngoái, cửa cài
Hoa đào ánh với mặt người đỏ tươi
Mặt người chẳng biết đâu rồi
Hoa đào còn đó vẫn cười gió đông.
(Trần Trọng Kim)

Cửa đây, năm ngoái cũng ngày này
Má phấn, hoa đào ửng đỏ hây
Má phấn giờ đâu? đâu vắng tá?
Hoa đào còn bỡn gió xuân đây.
(Tương Như)

Năm ngoái, ngày này, dưới cánh song
Hoa đào ánh má, mặt ai hồng
Mặt ai nay biết tìm đâu thấy
Chỉ thấy hoa cười trước gió đông.
(Bùi Khánh Đản)

Năm ngoái ngày này trong cánh cửa
Hoa đào mặt ngọc ánh đua hồng
Năm nay mặt ngọc đi đâu vắng
Chỉ thấy hoa đào cợt gió đông.
(Nguyễn Quảng Tuân)

Hôm nay năm ngoái cổng này
Hoa đào soi ánh đỏ hây mặt người
Mặt người đã ở đâu rồi?
Hoa đào nay vẫn còn cười gió đông.
(Trần Trọng San)

Năm ngoái hôm nay cũng cửa nầy
Hoa đào má phấn đỏ hây hây
Người đi đâu mất, còn hoa đó
Ghẹo gió đông cười hoa ngất ngây.
(Hải Đà)


(Toàn bộ bản dịch của TT đã in vào sách
Dịch thơ Đường xuất bản năm 2017)





______
Tên bài nghĩa là “Viết lên chỗ từng trông thấy người”.
(1) Nguyễn Hiến Lê, “Hoa đào năm trước”,
Để tôi đọc lại (nxb Văn Học, 2001).