Nghĩ thương vua Tự Ðức!

Cứ dựa vào qui mô của hoàng thành Huế thì cái cung Vạn Niên nào đó làm sao to cho lắm được. Vậy mà nhân dân Việt Nam đã nổi dậy chống việc xây cung và đã đặt cả ca dao làm bia miệng mắng mỏ vua:

"Vạn Niên là Vạn Niên nào?
Thành xây xương lính, hào đào máu dân"!

Đọc Phan Ngọc dưới đây, hiểu vua Việt Nam chỉ được quyền đánh những giặc dâng nước Thủy Tinh, giặc cướp nước Thoát Hoan, Trương Phụ, Tôn Sĩ Nghị v.v., chứ không có quyền xây cất thứ gì "vượt quá trí tưởng tượng" như Vạn Lý Trường Thành hay Ðế Thiên Ðế Thích.

Ðời Lý lúc đầu có dựng chùa to, đúc chuông lớn. Nhưng chắc chưa tốn của dân, sức dân gần bằng bên Tàu bên Miên. Mà sau đó cũng phải thôi, không tiếp tục được nữa...

(Thu Tứ)



Phan Ngọc, “Vua Việt, vua Tàu, vua Miên”



Vì chế độ quân chủ Việt Nam xây dựng trên một biển công xã tự quản cho nên nó mang tính chất nước đôi. Vua chúa Việt Nam không phải ông hoàng đế Trung Hoa có thể làm bất cứ điều gì dựa trên một bộ máy quan liêu chỉ biết có vâng dạ. Họ cũng không phải là những ông Vua - Thần kiểu Ðông Nam Á có thể huy động của cải, sức lực nhân dân làm những công trình hùng vĩ, vượt quá trí tưởng tượng của con người. Bạo lực là đặc điểm của chế độ quân chủ nói chung trừ ở Việt Nam. (tr. 63)

Có hai việc một ông vua Việt Nam có quyền tận dụng sức dân mà dân vẫn theo vì nó gắn liền với quyền sống của người dân: chống ngoại xâm và đắp đê chống lũ lụt. Kiến trúc vĩ đại nhất của văn hóa Việt Nam là hệ thống đê điều ở Bắc (tr. 63-64)

Một người cầm đầu Trung Quốc, một ông vua Ðông Nam Á sẵn sàng làm cỏ một vùng khi có người nổi dậy. Ông vua Việt Nam để đàn áp một cuộc khởi nghĩa chỉ có thể chém vài người rồi tha cho dân chúng. Nếu làm cỏ một làng là đụng đến cơ chế làng xã và mất ngay sự ủng hộ của dân. (tr. 64)


(Phan Ngọc,
Bản sắc văn hóa Việt Nam, nxb. Văn Hóa - Thông Tin, VN, 1998)





__________________________________
Nhan đề do người chọn tạm đặt.