Sơn Nam kể hoài mà dường như không bao giờ hết chuyện lạ trong Nam. Chuyện sau đây thuộc về “Miệt Dưới” (xem gocnhin.net số 36). Ðộc giả có thể thắc mắc tại sao người đi nhổ bàng không mang theo cái nóp mà nằm ngủ cho khỏe. Sơn Nam có cho biết làm nghề này phải chèo xuồng nhỏ mới tiện. Chắc xuồng độc mộc nhỏ quá, không đặt vừa nóp. Khổ sao mà quá khổ!

(Thu Tứ)



Sơn Nam, “Ngủ mùng gió, mùng nước”



Bàng là loại cỏ cao, mình tròn, dùng để đươn cà ròn, đươn đệm (...) Nhổ bàng là nghề dễ kiếm tiền nhưng quá khổ cực. Họ chống chiếc xuồng độc mộc vào vùng đất hoang, giữa bờ biển và vùng Thất Sơn, xa nhà hàng chín mười cây số ngàn, nơi đất thấp nước phèn, bốn phía đìu hiu không nhà cửa, không cây cao bóng mát, không đất gò, gió thổi triền miên qua vùng đồng cỏ tạo nên bản nhạc lạ thường, qua ngày đêm. Người đi nhổ bàng mang theo chút ít gạo, muối, củi. Họ nhảy xuống (...) nước ngập ngang gối. Nhổ được là bó lại, bỏ tại chỗ rồi tiếp tục di chuyển. Cọng bàng mọc cao hơn đầu người, muỗi bay ào ào. Muốn nhổ được năm bảy chục bó bàng , phải chịu cực năm ba ngày để tìm nơi có bàng tốt. Trên vùng đất thấp đầy muỗi mòng ấy, đôi ba đêm liên tiếp người nhổ bàng cứ thức vì không chỗ ngủ, vì không tài nào ngủ khi muỗi quá nhiều (...) đành ngủ theo lối khắc khổ, gọi khôi hài là ngủ mùng gió và ngủ mùng nước.

“Ngủ mùng gió” là cứ đứng trên chiếc xuồng độc mộc, dùng sào mà chống thật nhanh để cho muỗi bay theo không kịp. Rồi thì ngồi xuống, gối đầu vào lái xuồng, lim dim. Lát sau, muỗi bu lại, cứ đứng dậy và tiếp tục chống xuồng, chống tới, chống lui, như mũi tên xẹt qua xẹt lại trên đồng cỏ (...) Ban ngày, ít muỗi hơn nhưng không ai ngủ được vì thiếu bóng mát, không căn chòi hoặc gốc cây to nào ở gần cả.

“Ngủ mùng nước” là nghiêng xuồng cho nước tràn vào gần ngập be, thêm chút nữa là chìm. Người nhổ bàng cứ nằm trong xuồng, nước bao phủ tứ phía, đầu gối lên mũi hoặc lái xuồng. Ngâm mình trong nước lạnh suốt đêm là sự thách thức gay go, dễ bị cảm mạo, đòi hỏi một sức khỏe phi thường.

Sau ba bốn ngày đêm không ngủ như thế, người nhổ bàng gom mấy chục bó bàng lại, buộc nối đuôi nhau theo lối “xỉa tiền”. Bó bàng nổi lềnh bềnh trên mặt nước, chiếc xuồng lườn kéo (...) theo sau đem về bán cho mấy xóm Miên.


(Sơn Nam,
Văn minh Miệt Vườn, nxb. VH, VN, 1992, tr. 169-170)





________________
Nhan đề do người chọn tạm đặt.