Có người bảo trong thời Bắc thuộc chính quyền đô hộ đã nắm giữ được cả cấp làng. Chắc chắn dù trưởng làng có do quan Tàu chọn thì cũng chỉ làm được công tác trị an chứ không động nổi đến sinh hoạt của làng. Vì văn hóa làng không mất mà tinh thần Việt mới không mất, mà hơn nghìn năm sau mới lại ra đời nước Việt.

Hiện nay, văn hóa làng coi như đã mất mà văn hóa phố thì còn rất non nớt, chưa có bản sắc gì. Tinh thần phất phơ, là nguy hiểm lắm đó nước ơi!

(Thu Tứ)



Trần Quốc Vượng, “Mất nước, còn làng”




Chính quyền đô hộ đã nắm giữ được cấp huyện nhưng (...) không khống chế nổi cơ sở hạ tầng của xã hội Việt cổ là những xóm làng (...) Người Việt mất nước nhưng không mất làng.


(Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh,
Lịch sử Việt Nam, tập I, nxb. Ðại Học và Trung Học Chuyên Nghiệp, Hà Nội, 1983, tr. 373. Nhan đề phần trích tạm đặt.)